หลักการและเหตุผล

การเลี้ยงปลาโดยเฉเพาะการเลี้ยงปลาพื้นเมืองเป็นอาชีพที่มีความสำคัญในเขต 3 จังหวัดที่มีพื้นที่ติดแม่น้ำโขงซึ่งได้แก่ อุบลราชธานี มุกดาหาร และนครพนม โดยในจังหวัดอุบลราชธานีมีการเลี้ยงปลาในกระชังในแม่น้ำมูล ชนิดปลาพื้นเมืองที่เลี้ยงได้แก่ ปลาเทโพ ปลาสวาย ปลาลูกผสมสวาย-เทโพ ปลากดคัง สำหรับในจังหวัดมุกดาหารและนครพนมมีการเลี้ยงปลาในกระชังในแม่น้ำโขง ชนิดปลาพื้นเมืองที่เลี้ยงได้แก่ปลาเผาะหรือปลาโมง ปลากดคัง และ ปลายอน

ย25

จากประสบการณ์ที่ได้ทำงานวิจัยด้านอาหารสัตว์น้ำจึงได้มีโอกาสสัมภาษณ์เกษตรกรผู้เลี้ยงปลาในหลายพื้นที่ ทำให้ทราบข้อมูลเบื้องต้นที่น่าสนใจเกี่ยวกับภูมิปัญญาของเกษตรกรผู้เลี้ยงปลาในด้านการจัดการอาหารสัตว์น้ำ

เกษตรกรกลุ่มที่ทำอาหารปลาโดยใช้วัตถุดิบอาหารปลาที่มีในท้องถิ่นจะมีต้นทุนการผลิตต่ำกว่ากลุ่มที่ซื้ออาหารเม็ดที่มีขายทั่วไปในท้องตลาด เกษตรกรกลุ่มนี้จะเป็นผู้เลี้ยงดั้งเดิมที่เลี้ยงปลาพื้นเมืองมาเป็นเวลานาน เกษตรกรกลุ่มนี้ส่วนใหญ่จะเป็นผู้มีอายุมากแล้ว มีรูปแบบการดำเนินกิจการแบบเศรษฐกิจพอเพียง รู้จักหาวัตถุดิบที่มีอยู่ในท้องถิ่นเพื่อนำมาประกอบเป็นอาหารปลา เช่นแมลงน้ำบางชนิด เป็นต้น และจะมีรายได้พอที่จะจุนเจือครอบครัวได้

ขณะที่เกษตรกรที่เลี้ยงปลานิลซึ่งส่วนใหญ่มีข้อผูกพันกับบริษัท หรือห้างร้านที่ขายอาหารและลูกปลามีต้นทุนการเลี้ยงปลาที่สูงและมีหนี้สินจำนวนมาก ในสภาวะปัจจุบันที่ราคาอาหารเม็ดมีราคาสูงขึ้นทำให้เกษตรกรในกลุ่มนี้หลายรายล้มเลิกกิจการ

 

ขณะที่เกษตรกรกลุ่มที่เลี้ยงปลามาตั้งแต่ดั้งเดิมยังสามารถประกอบอาชีพเลี้ยงปลาและมีรายได้เพียงพอที่จะจุนเจือครอบครัว

เนื่องจากเกษตรกรกลุ่มที่เลี้ยงปลาพื้นเมืองมาตั้งแต่ดั้งเดิมส่วนใหญ่มีอายุมากแล้ว ลูกหลานก็ไม่ได้ประกอบอาชีพนี้ ถ้าไม่มีการเก็บรวบรวมภูมิปัญญาดั้งเดิมไว้เป็นลายลักษณ์อักษร ความรู้ดังกล่าวก็อาจจะเลือนหายไปกับคนรุ่นนี้ ดังนั้นการเก็บรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับการจัดการด้านอาหารปลาของเกษตรกรกลุ่มที่เลี้ยงปลาพื้นเมืองมาตั้งแต่ดั้งเดิม จึงเป็นหัวข้อที่ควรค่าแก่การศึกษาเพื่อเก็บรวบรวมเป็นฐานข้อมูลเพื่อให้เกษตรกรและผู้สนใจทั่วไปที่มีความประสงค์ที่จะเลี้ยงปลาพื้นเมืองเชิงพานิชย์ได้นำไปใช้ประโยชน์ และเป็นการอนุรักษ์ให้การเลี้ยงปลาพื้นเมืองยังคงอยู่กับแม่น้ำมูลและแม่น้ำโขงตลอดไป